Metal Geri Dönüşüm Kutusuna Ne Atılır, Ne Atılmaz?

Metal geri dönüşüm kutusuna içi boşaltılmış alüminyum içecek kutuları, konserve kutuları, temiz alüminyum folyo, metal kapaklar ve tamamen boş aerosol kutuları atılır. Dolu ya da basınçlı tüpler, piller, elektronik atıklar, boya ve kimyasal kutuları, büyük hurda parçalar ve metal-plastik karışımı ambalajlar ise bu kutuya atılmaz. Türkiye’de Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında metal atık kutusu genellikle gri renkle işaretlenir.
Evde ve iş yerinde kullandığınız pek çok ürün metal içerir. Bu atıkları metal geri dönüşüm kutusunda ayrı topladığınızda doğal kaynakları korur, enerji tasarrufu sağlar ve depolama sahasına giden atığı azaltırsınız. Aşağıda hangi atığın kutuya girdiğini, hangisinin girmediğini ve nedenini, doğru ayrıştırmanın adımlarını ve metal geri dönüşümünün çevreye ve ekonomiye faydalarını bulacaksınız.
Metal geri dönüşüm kutusuna atılabilecek malzemeler

Metal geri dönüşüm kutusuna, tamamen metalden yapılmış ve tesiste kolayca işlenebilen ambalaj ve eşyalar atılır. Alüminyum içecek kutuları ve konserve kutuları bunların en bilinen örnekleridir. Atığın temiz ve kontaminasyondan, yani yiyecek ve kimyasal bulaşmasından arınmış olması gerekir. Metal kutusuna atılabilecek başlıca malzemeler aşağıda.
Alüminyum içecek kutuları
Kola, gazoz ve soğuk çay gibi içeceklerin alüminyum kutuları bu gruba girer. Bu kutuları geri dönüştürmek, yenilerini üretmeye kıyasla %95’e varan enerji tasarrufu sağlar.
Konserve ve yiyecek kutuları
Ton balığı, salça, konserve meyve ve sebze kutuları gibi teneke (çelik) gıda ambalajları metal geri dönüşüm kutusuna atılır. Konserve kutusunun gideceği yer de bu yüzden metal kutusudur. Çelik ambalajların geri dönüşümü, üretimde %60-74 enerji tasarrufu anlamına gelir.
Alüminyum folyo ve tek kullanımlık metal kaplar
Temiz alüminyum folyo, yağlı kâğıt gibi bir iç kaplaması olmayan folyolar ve tek kullanımlık fırın tepsileri geri dönüştürülebilir. Kek ve yemek için kullanılan alüminyum kaplar da bu gruptadır. Folyo gibi ince parçaları top haline getirin ya da bir kutunun içine koyup sıkıştırın. Böylece ayıklama ekipmanında kaybolmazlar. Yaşadığınız yerdeki toplama sisteminin alüminyum folyoyu kabul edip etmediğini belediyenize sormanız da faydalı olur.
Metal kapaklar ve küçük metal parçalar
Kavanozların metal kapakları ve şişe kapakları yeterince büyükse geri dönüşüme uygundur. Çikolata ya da şekerleme ambalajlarından çıkan küçük alüminyum parçaları birkaçını bir araya getirip sıkıştırarak atın. Tek tek atılan küçük parçalar tesis ekipmanında kaybolabilir.
Boş aerosol kutuları
Deodorant ve sprey boya gibi aerosol kutuları tamamen boş ve basınçsızsa metal geri dönüşüm kutusuna atılabilir. Boş aerosol kutuları genellikle çelik ya da alüminyumdan yapılır ve geri dönüşüm tesislerinde kabul edilir. İçinde hâlâ basınçlı gaz ya da sıvı bulunan aerosol kutusunu ise patlama riski nedeniyle kesinlikle atmayın.
Diğer küçük evsel metal eşyalar
Artık kullanmadığınız metal çatal-bıçak takımı, küçük metal aletler ve metal askılar da bu kutuya atılabilir. Bunun için eşyanın başka malzemelerle karışık olmaması, miktarının ve boyutunun kutuya uygun olması gerekir. Küçük paslanmaz çelik tencere ve tava gibi mutfak eşyalarını bazı geri dönüşüm programları kabul eder. Kabul edilmiyorsa bunları yerel hurda metal toplayıcılarına verin.
Not:
Bütün metal atıkların içi tamamen boşaltılmış ve mümkünse durulanmış olmalıdır. Yiyecek ya da sıvı kalıntısı olan metal ambalaj tesiste istenmez, çünkü diğer malzemeleri kirletme riski taşır. Metal ambalajın üzerindeki kâğıt etiketi çıkarmanız gerekmez. Çoğu tesis metali yüksek ısıda eritirken etiketi yakarak ayırır.
Gri geri dönüşüm kutusuna ne atılır?
Türkiye’de Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamındaki biriktirme ekipmanlarında metal atık kutusu genellikle gri renkle işaretlenir. Gri geri dönüşüm kutusuna bu yüzden yukarıda sayılan metal ambalajlar ve küçük metal eşyalar atılır. Konserve kutusu, alüminyum içecek kutusu, temiz folyo, kavanoz kapağı ve boş deodorant kutusu bunlara örnektir.
Kâğıt, plastik, cam ve organik atık gri kutuya girmez, her biri kendi renkli kutusuna gider. Pil, elektronik atık ve dolu basınçlı kaplar da gri kutuya atılmaz. Kutunun üzerindeki etiket ya da sembol renkten daha güvenilir bir işarettir. Emin olmadığınızda önce etikete bakın.
Metal geri dönüşüm kutusuna asla atılmaması gerekenler

Bazı maddeler metal içerse bile metal geri dönüşüm kutusuna kesinlikle atılmamalıdır. Bu maddeler ya geri dönüşüm sürecine uygun değildir ya da tehlike ve kirlilik riski taşır. Metal kutusuna atmamanız gereken başlıca atıklar aşağıda.
Basınçlı veya tehlikeli kaplar
Propan ve LPG tüpleri, yangın söndürücüler ve dolu aerosol kutuları gibi basınçlı kaplar geri dönüşüm kutusuna atılamaz. Bu kaplar patlama riski taşıdığı için hem çalışanlar hem ekipman için tehlikelidir.
Elektronik atıklar ve piller
Bozuk ya da kullanılmayan elektronik cihazlar, kablolar, küçük ev aletleri, lityum-iyon piller ve kurşun-asit aküler normal geri dönüşüm kutusuna atılmaz. Bu eşyalar metal içerse de ağır metal ve zehirli bileşenler barındırır. Bu yüzden özel e-atık toplama noktalarına gönderilmeleri gerekir. Elektronik atıklar evsel geri dönüşüme uygun değildir, ama iade noktaları ya da hurda metal işletmeleri aracılığıyla geri kazanılabilir.
Boya, kimyasal ve tıbbi atıklar
İçi dolu ya da kurumuş boya kutuları, çözücü veya yağ dolu metal kaplar ve tıbbi atıklar geri dönüşüm kutusuna konmamalıdır. Enjektör iğnesi ve neşter ucu bu tıbbi atıklara örnektir. Bu atıklar hem tehlikelidir hem de geri dönüşüm tesislerinde işlenemez, özel lisanslı bertaraf tesislerinde yok edilmeleri gerekir. Kullanılmış enjektör ve jilet gibi kesici metal atıklar, ayıklama hattında çalışanlar için ciddi yaralanma riski yaratır.
Hurda metal ve büyük metal parçalar
Büyük tencere, çelik çubuk, büyük ev aletleri, bisiklet ve oto yedek parçası standart geri dönüşüm kutusuna uygun değildir. Bu ağır ve hacimli atıklar evsel geri dönüşüm tesislerindeki makineleri tıkayabilir ya da onlara zarar verebilir. Bunun yerine bu eşyaları hurdacılara satabilir ya da belediyenin hurda toplama noktasına teslim edebilirsiniz. Hurdacıya verdiğinizde küçük bir gelir de elde edebilirsiniz.
Metal ve plastik karışımı ambalajlar
Cips ve çikolata paketleri gibi içi ince metal folyo, dışı plastik olan çok katmanlı ambalajlar geri dönüşüm kutusuna atılmaz. Bu paketlerde metal ile plastik birleşik yapıdadır ve ekonomik olarak ayrılıp geri dönüştürülemez. Meyve suyu ve süt kutuları gibi karton, plastik ve alüminyum katmanlı kompozit kutular da standart metal ya da kâğıt geri dönüşümünde işlenemez. Özel tesisler dışında bu ambalajlar genellikle yakılır ya da depolanır. Bazı şehirlerde ise aseptik ambalajları toplayan Tetra Pak gibi özel programlar bulunur.
Yiyecek atığı bulaşmış metal
Üzerinde kalın yiyecek artığı, yağ ya da organik kir bulunan metal ambalajları doğrudan geri dönüşüme atmayın. Tamamen yağlanmış alüminyum folyo ve içinde bozulmuş yiyecek kalmış teneke kutu buna örnektir. Kirli malzeme, aynı partideki temiz metalleri de kirletir ve partinin tamamının çöpe gitmesine yol açabilir. Temizleyemediğiniz ambalajı normal çöpe atmanız gerekebilir.
Not:
Yukarıdaki “atılmaz” listesindeki birçok madde aslında uygun yöntemlerle geri kazanılabilir, yalnızca evdeki ya da iş yerindeki geri dönüşüm kutusuna uygun değildir. Örneğin hurda demir, alüminyum ve bakırı hurda metal tesislerine ya da geri dönüşüm merkezlerine doğrudan götürebilirsiniz. Böylece hem çevreye katkı sağlar hem de gelir elde edersiniz. Elektronik atıklar, piller ve tehlikeli atıklar için belediyelerin atık getirme merkezlerini ya da üreticilerin iade noktalarını kullanın.
Doğru atık ayrıştırma ipuçları ve adımları

Metal atıkları doğru ayrıştırmak için aşağıdaki beş adımı izleyin. Bu adımlar geri dönüşümü verimli kılar ve attığınız atığın gerçekten geri dönüştürülme ihtimalini artırır.
Ayrı biriktirin
Evde ve iş yerinde metal atıklarınızı diğer atıklardan ayrı toplayın. Kâğıt, plastik, cam ve metal için ayrı renkli geri dönüşüm kutuları kullanmak işinizi kolaylaştırır. Türkiye’de Sıfır Atık Yönetmeliği kapsamında metal atık kutuları genellikle gri renkle kodlanır, kutuları karıştırmamaya özen gösterin.
Boşaltın ve temizleyin
Metal kutu ve ambalajların içini tamamen boşaltın. Yiyecek ya da içecek kalıntısı varsa suyla çalkalayıp mümkün olduğunca temizleyin. Temizlik kötü kokuyu ve haşere riskini önler, tesiste diğer atıkların kirlenmesini de engeller. Çok kirli ya da yağlı malzemeyi geri dönüşüme atmadan önce temizleyin, temizleyemiyorsanız başka bir yolla bertaraf edin.
Yabancı parçaları ayırın
Metal ambalajın ya da eşyanın üzerinde plastik, kauçuk veya ahşap gibi farklı malzemeler varsa bunları mümkünse çıkarın. Örneğin sprey kutusunun plastik başlığını, metal kavanoz kapağının karton contasını ya da metal parçanın üzerindeki plastik etiketi ayırın. Farklı malzemelerden oluşan birleşik ürünler tesiste işlenirken sorun çıkarabilir. Metal kutuların üzerindeki kâğıt etiketleri ise çıkarmanız gerekmez, işlem sırasında zaten ayrışırlar.
Hacmini küçültün (gerekliyse)
Büyük hacimli metal ambalajları ezerek daha az yer kaplamalarını sağlayın. Örneğin alüminyum içecek kutularını elle ya da ayakla hafifçe ezip düzleştirmek, geri dönüşüm kutusuna daha fazla kutu sığdırır. Alüminyum folyoyu da buruşturup top haline getirebilirsiniz.
Burada bir istisna var. Toplama sisteminiz ayrı metal toplama değil de karışık tek akışlıysa alüminyum kutuları ezmemeniz önerilebilir. Bazı tesisler ezilmiş tenekeleri yanlışlıkla kâğıt olarak ayırabiliyor. Ayrı metal toplamada ise ezmek genellikle sorun yaratmaz.
Doğru kutuya atın ve karıştırmayın
Metal atıkları yalnızca metal için ayrılmış geri dönüşüm kutusuna atın. Onları genel çöple ya da diğer geri dönüştürülebilir atıklarla karıştırmayın. Farklı malzemeleri, özellikle plastik poşet içinde, tek kutuya atmak “wishful recycling” denen duruma yol açar. Bu, atığın tesiste nasılsa ayrılacağını varsayarak her şeyi geri dönüşüm kutusuna atma alışkanlığıdır. Sonuçta ayrıştırma zorlaşır ve çoğu zaman bütün parti çöpe gider.
Bir atığın geri dönüşüp dönüşmeyeceğinden emin değilseniz, onu geri dönüşüm kutusuna atmayın.
Yanlış atılan tek bir madde, doğru atılmış diğer malzemelere de zarar verebilir.
Bu adımları alışkanlık haline getirdiğinizde hem kendi çevresel etkinizi azaltır hem de ülkenin geri dönüşüm çabasına destek olursunuz.
Neden bazı maddeler geri dönüşüme atılmamalı?

Yukarıdaki “asla atılmaması gerekenler” listesindeki maddelerin kutuya uygun olmamasının birkaç nedeni vardır. Kısaca, bir atığın geri dönüştürülememesi teknik, sağlıkla ilgili ya da ekonomik bir engele dayanır.
Teknik engelin en sık örneği, birden fazla malzemenin ayrılmaz biçimde birleştiği ambalajlardır. Süt ve meyve suyu kutuları karton, plastik ve alüminyum folyo katmanlarından oluşur. Cips paketlerinin iç yüzeyi alüminyum, dışı plastik film kaplıdır. Bu çok katmanlı (kompozit) ambalajları geri dönüşümde verimli biçimde ayırmak neredeyse imkânsızdır.
Kirlilik de teknik bir engeldir. Geri dönüşüme atılan atığın temiz ve kuru olması gerekir. İçinde yiyecek kalmış bir konserve kutusu ya da yağlı bir metal ambalaj, diğer temiz atıkları kirleterek tamamının çöpe gitmesine neden olabilir. Kirlenmiş malzemeyi temizlemek için gereken su ve enerji, geri dönüşümün çevresel faydasını ortadan kaldırabilir.
Sağlık engeli zararlı içerikle ilgilidir. Piller, elektronik atıklar, floresan lambalar ve tıbbi atıklar cıva, kurşun, kadmiyum ya da patojen gibi zararlı maddeler içerir. Bu yüzden normal geri dönüşüm sistemine uygun değildir.
Ekonomik engel ise boyut, kalite ve ayrıştırma zorluğundan doğar. Bazı atıklar teorik olarak geri dönüştürülebilir, ama çok küçük, düşük kaliteli ya da ayrıştırması zor oldukları için geri kazanımları ekonomik olmayabilir. Geri dönüşüme yalnız teknik değil ekonomik fizibilite de yön verir. Bir atığın geri dönüştürülüp dönüştürülmeyeceğini işleme maliyeti ve pazar değeri belirler. Termoset plastikler, hijyenik atıklar ve yağlı kâğıt da geri dönüştürülemeyen atıklar arasında yer alır.
Metal geri dönüşümünün çevresel faydaları

Metal atıkları geri dönüştürmek çevreyi birkaç yönden korur. Hammaddenin yeniden kullanılması, yeni ürün üretmek için gereken madencilik ve doğal kaynak çıkarma ihtiyacını azaltır. Metal geri dönüşümünün başlıca çevresel faydaları aşağıda.
Enerji tasarrufu
Metal üretiminde geri dönüştürülmüş hammadde kullanmak, yeni hammaddeye kıyasla ciddi enerji avantajı sağlar. Örneğin alüminyumu geri dönüştürmek, boksitten sıfırdan alüminyum üretmeye göre %95 daha az enerji gerektirir. Çelik üretiminde hurda kullanımı da yaklaşık %60-74 oranında enerji tasarrufu sağlar. Daha az enerji, daha az fosil yakıt tüketimi ve dolayısıyla daha az sera gazı demektir.
Sera gazı emisyonlarının azalması
Yeni metal üretmek için cevheri çıkarmak, işlemek ve eritmek büyük miktarda enerji harcar ve karbondioksit salımına yol açar. Geri dönüşüm bu süreci kısaltarak emisyonu düşürür. Örneğin hurda çelik kullanımı, cevherden çelik üretimine kıyasla karbon emisyonunu %58 azaltır. Geri kazanılmış alüminyum da doğrudan ve dolaylı sera gazı salımını %90’ın üzerinde düşürebilir. Bu sayede geri dönüşüm iklim değişikliğiyle mücadeleye somut bir katkı sunar.
Doğal kaynakların korunması
Metal geri dönüşümü maden cevherine olan talebi azaltır. Geri dönüştürülen her ton çelik, yaklaşık 1,4 ton demir cevheri, 0,8 ton kömür ve 0,3 ton kireçtaşı kullanımını önler. Bu da daha az maden ocağı, daha az orman ve toprak tahribatı anlamına gelir. Alüminyum geri dönüşümü de boksit madenciliğine duyulan ihtiyacı azaltarak doğal yaşam alanlarının korunmasına yardımcı olur.
Atık miktarının ve kirliliğin azalması
Metaller geri dönüştürüldükçe depolama sahalarına giden atık azalır. Böylece çöp depolamak için daha az arazi kullanılır, toprak ve yeraltı suları sızıntıyla daha az kirlenir. Geri dönüşüm, madencilik ve cevher işleme sırasındaki hava ve su kirliliğini de azaltır. Örneğin geri dönüştürülmüş çelik üretimi hava kirliliğini %86, su kullanımını %40, su kirliliğini %76 azaltır. Kısacası geri dönüşüm, çevresel yükü her aşamada hafifleten bir süreçtir.
Sürdürülebilir döngü (döngüsel ekonomi)
Alüminyum ve çelik başta olmak üzere birçok metal, kalite kaybı olmadan defalarca geri dönüştürülebilir. Bu özellik metalleri neredeyse sonsuz bir döngüde kullanmayı mümkün kılar. Örneğin bugüne kadar üretilmiş alüminyumun %75’i hâlâ dolaşımdadır ve kullanılmaya devam ediyor. Metalleri sürekli döngüde tutmak kaynak verimliliğini artırır ve sürdürülebilir bir ekonomi modeline katkı sağlar.
Özetle metal geri dönüşümü çevre için kazan-kazan bir çözümdür. Enerji tasarrufu sağlar, iklim için olumludur, doğal kaynakları korur ve atık bertarafından doğan kirliliği en aza indirir. Bu yüzden metal atıkları evde de iş yerinde de geri dönüştürmeye özen göstermek gerekir.
Metal geri dönüşümünün milli ekonomiye faydaları

Metal atıkları geri dönüştürmek yalnız çevreye değil ekonomiye de önemli katkılar sağlar. Geri dönüşüm sektörü hammadde tedarikinden üretim maliyetine, istihdamdan bireysel kazanca kadar pek çok alanda değer yaratır.
Ham madde ve üretim maliyetlerinde tasarruf
Geri dönüştürülmüş metal, üreticiler için ciddi bir maliyet avantajıdır. Yeni maden çıkarıp işlemek yerine mevcut hurda metali kullanmak çok daha ucuzdur. Örneğin alüminyum kutuların geri dönüştürülüp yeniden kutu yapımında kullanılması enerji tasarrufunun yanında büyük bir parasal tasarruf da sağlar. Yalnız ABD’de tüketilen bütün alüminyum içecek kutuları geri dönüştürülse ekonomiye yılda 1 milyar dolardan fazla kazanç sağlanacağı hesaplanmıştır. Hurda metal, bakir cevhere göre daha ucuz bir girdidir. Bu yüzden geri dönüşüm fiyat baskısını azaltabilir ve ürün maliyetlerini düşürebilir.
Piyasada değer yaratan bir sektör
Hurda metalin toplanması, ayrıştırılması ve işlenmesi başlı başına bir ekonomik faaliyettir. Hurda metal ticareti hem büyük sanayiciler hem de bireyler için gelir kapısı olabilir. Örneğin alüminyum içecek kutuları en çok geri dönüştürülen metal ürünler arasındadır ve biriktirdiğiniz kutuları satarak küçük de olsa bir kazanç elde edebilirsiniz. Eski bakır kablolar, pirinç musluklar ve paslanmaz çelik çatal-kaşık takımları bile hurdacılar tarafından kiloyla satın alınır. Böylece atık çöpte kaybolmak yerine yeniden kullanılmak üzere ekonomiye döner.
İstihdam ve yeşil iş imkânları
Metal geri dönüşüm sektörü toplayıcıdan tesis işçisine, nakliyeciden mühendise geniş bir yelpazede istihdam yaratır. Özellikle büyük hurda işleme tesisleri ve geri dönüşüm işletmeleri bulundukları bölgede sürekli iş imkânı sunar. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre hurda metal geri dönüşüm sektörü yaklaşık yarım milyon kişiye istihdam sağlıyor. Sektöre dolaylı olarak bağlı iş kolları eklendiğinde bu sayı daha da yükselir. Türkiye’de de sektör büyüdükçe istihdamın artması ve yeni iş kollarının oluşması beklenir. Geri dönüşüm, “yeşil ekonomi” denen sürdürülebilir kalkınma modelinin önemli bir parçasıdır ve istihdamı çevreye duyarlı bir yaklaşımla buluşturur.
Atık yönetiminde tasarruf
Geri dönüşüm, belediyeler ve işletmeler için atık yönetimi maliyetini uzun vadede düşürür. Düzenli depolama sahalarına daha az atık gittiğinde çöp toplama ve bertaraf masrafları azalır. Bazı belediyeler toplanan hurdayı satarak gelir de elde edebilir. İşletmeler de atıklarını geri dönüşüm firmalarına vererek bertaraf ücretinden tasarruf sağlayabilir. Üretimden artan metal parçaları hurdacılara satmak gibi durumlarda atık için ücret ödemek yerine gelir elde etmek bile mümkündür.
Döngüsel ekonomiye katkı ve inovasyon
Geri dönüşüm sektörü büyüdükçe teknolojiye yapılan yatırım artar ve bu da verimliliği yükseltir. Örneğin daha hassas ayrıştırma makineleri daha temiz geri dönüştürülmüş hammadde elde etmeyi sağlar. Temiz hammadde, üreticilerin geri dönüştürülmüş malzemeye güvenini artırır ve pazarda talep yaratır. Ekonomik açıdan geri dönüşüm endüstrisi, geleneksel madencilik ve atık yönetimine göre daha sürdürülebilir bir değer sunar. Aynı zamanda ekonomiyi gelecekteki kaynak kıtlığına karşı daha dayanıklı kılar.
Kısacası metal geri dönüşümü ekonomik açıdan kazançlı bir faaliyettir. Enerji tasarrufu, maliyet düşüşü, yeni iş imkânları ve bireysel gelir bu kazancın parçalarıdır. Pek çok ülke için stratejik bir sektör haline gelen geri dönüşüm, uzun vadede hem hane bütçesine hem ulusal ekonomiye katkı sağlar.
Kademe Atık Teknolojileri ile etkin geri dönüşüm

Kademe Atık Teknolojileri, belediyelerin ve işletmelerin atık toplama altyapısı için araç ve ekipman üretir. Konya’daki fabrikada üretilen ürün gamında sıkıştırmalı çöp araçları, konteyner yıkama araçları ve kompost makineleri yer alır. Kompost makinelerinin ve atık ayrıştırma ünitelerinin teknik bilgileri kompost makineleri ve atık ayrıştırma ürünleri kataloğunda yer alır.
Ayrı toplama düzeni kurarken kutuların renk kodlarını ve kurumların yükümlülüklerini Sıfır Atık Yönetmeliği belirler. Kademe, kullanıcılarına kurulum ve danışmanlık desteği de sunar. Böylece küçük işletmeler de belediyeler de toplama, taşıma ve organik atık işleme adımlarını aynı altyapıda planlayabilir.
Metal geri dönüşüm kutusunu doğru kullanmak birkaç basit alışkanlığa dayanır. Kutuya yalnız boş ve temiz metal ambalaj atın, basınçlı, elektronik ve tehlikeli atıkları ayrı teslim edin, büyük hurdayı hurdacıya ya da belediyenin toplama noktasına götürün. İlk adım olarak evinizde ya da iş yerinizde metal atık için ayrı bir kutu ayırın ve en yakın gri kutunun yerini öğrenin. Belediyeniz ya da kurumunuz için toplama aracı veya kompost makinesi planlıyorsanız Kademe’nin satış mühendisleri 24 saat içinde yanıt verir.


